Aparaty ortodontyczne można podzielić na stałe i ruchome. Najskuteczniejsze w leczeniu ortodontycznym są aparaty stałe. Składają się one z zamków, łuków i ligatur mocujących. Dzięki sprężystym łukom stale wytwarzane są małe siły odpowiedzialne za przesuwanie się zębów. Zamki stanowią łącznik pomiędzy łukiem a zębami.

Aparaty można podzielić na dwa rodzaje: metalowe i przezroczyste. Sposób działania jest ten sam, różnią się one natomiast estetyką. Aparat z metalowymi zamkami jest bardzo wytrzymały i może być stosowany do większości rodzajów leczenia, szczególnie kiedy potrzebny jest też zabieg chirurgiczny. Oprócz zwykłych zamków metalowych, dostępne są także zamki bezniklowe oraz samoligaturujące.
 

Dostępne są jednak także aparaty ortodontyczne z zamkami ceramicznymi oraz kryształowymi. Stosuje się je w zależności od wady oraz preferencji pacjenta. Aparaty przezroczyste są mniej widoczne niż aparaty z zamkami metalowymi. Zamki ceramiczne są wykonane z różnych materiałów, mniej lub bardziej przeziernych. Barwa zamków w różnym stopniu komponuje się
z odcieniami szkliwa zębów, zapewniając zwykle zadowalający efekt wizualny. Zamki szafirowe są wykonane z krystalicznie czystego szafiru, to wyjątkowy materiał o doskonałej przezierności
i dużej wytrzymałości. Jednak pozostają nadal widoczne takie elementy jak metalowy łuk i inne dodatkowe elementy. Przebieg leczenia jest taki sam, jak w przypadku metalowego aparatu,
a jedyną różnicą tego rozwiązania jest zmniejszona widoczność aparatu w trakcie leczenia.
 

Początkowo zamki mogą podrażniać śluzówkę jamy ustnej, ale po kilku tygodniach, gdy policzki się uodpornią, nie ma już problemu tym bardziej, że można zastosować ortodontyczny wosk ochronny w tym najtrudniejszym okresie. Większość tradycyjnych metalowych aparatów wymaga elastycznej gumeczki, zwanej ligaturą do podtrzymania łuków. Czasami trzeba użyć metalowych ligatur zamiast elastycznych ale je także można przykryć kolorową ligaturą.

Czasami niezbędne jest założenie dodatkowego aparatu. Są one stosowane w konkretnych przypadkach, np. gdy istnieje konieczność lepszego zakotwienia (łuki podniebienne), gdy chcemy poszerzać szczękę (Hyrax, Q-Helix), przesuwać do tyłu zęby trzonowe (aparat Nance'a), lub jako utrzymywacze przestrzeni (łuk podjęzykowy). Przeważnie zakłada się je razem ze aparatem stałym.

Współczesne metody pozwalają na skuteczne leczenie ortodontyczne także dorosłych. Widok dorosłego z aparatem na zębach nikogo dziś nie dziwi. Na leczenie ortodontyczne coraz częściej decydują się osoby 30–40-letnie. Również osoby starsze często potrzebują pomocy ortodonty, ponieważ zdarza się, że najpierw należy poprawić zgryz, aby móc zastosować zadowalające leczenie protetyczne.

Zdrowe i zadbane zęby są dziś tak samo ważne jak piękna fryzura lub modne ubranie, są elementem zdrowia całego organizmu, który ma niebagatelny wpływ na naszą ogólną kondycję
i samopoczucie. W obecnych czasach atrakcyjny, czarujący uśmiech odgrywa społecznie ważną rolę. Ładny uśmiech zwiększa pewność siebie i jest rodzajem wizytówki, tworzącej pierwsze wrażenie przy poznawaniu innych osób.

Aparaty ruchome stosujemy głównie jako płytki retencyjne.

Aparaty zewnątrzustne (maska twarzowa, Headgear) są stosowane rzadko, jedynie
w szczególnych przypadkach, głównie u pacjentów w młodym wieku.